W systemach zabezpieczenia technicznego samo wykrycie zdarzenia przestało już wystarczać. Kluczowe staje się szybkie ustalenie, kto potrzebuje pomocy, gdzie się znajduje i jaka procedura powinna zostać uruchomiona. Nowoczesny system alarmu osobistego spina łączność, lokalizację i zarządzanie zdarzeniem w jeden, mierzalny proces reakcji.

W  systemach zabezpieczenia technicznego punkt ciężkości przesuwa się z detekcji na zarządzanie zdarzeniem. Sam sygnał alarmowy, pozbawiony kontekstu, ma ograniczoną wartość operacyjną: dyspozytor musi jeszcze ustalić, kto go wygenerował, co się wydarzyło i gdzie skierować interwencję, a każda z tych czynności wykonywana ręcznie kosztuje cenne sekundy. Dotyczy to szczególnie obiektów, w których pracownicy wykonują zadania samodzielnie, w  strefach podwyższonego ryzyka lub w  bezpośrednim kontakcie z osobami mogącymi stanowić zagrożenie.

Zakłady karne i areszty śledcze, obiekty wojskowe, szpitale, zakłady przemysłowe, centra logistyczne oraz obiekty infrastruktury krytycznej to środowiska, w  których czas reakcji przestaje być pojęciem jakościowym, a staje się parametrem projektowym; skutki utraty kontaktu z pracownikiem mają zaś wymiar zdrowotny, prawny i  wizerunkowy. Wynika stąd wymóg skrócenia drogi od powstania zagrożenia do rozpoczęcia interwencji, także wtedy, gdy poszkodowany nie jest w stanie samodzielnie wezwać pomocy.

Jednym z  rozwiązań odpowiadających na te potrzeby jest system alarmów osobistych oparty na terminalach mobilnych Ascom, infrastrukturze IP-DECT oraz platformie programowej Ascom Ofelia. Jego zadaniem nie jest samo wygenerowanie sygnału alarmowego, lecz spięcie w  jeden łańcuch całego cyklu życia zdarzenia: wyzwolenia alarmu, identyfikacji użytkownika, lokalizacji, dystrybucji zgłoszenia, eskalacji i rejestracji przebiegu interwencji. Alarm osobisty staje się w  tym ujęciu pełnoprawnym podsystemem zabezpieczenia technicznego o własnych wymaganiach dostępności.

Od telefonu do terminala ochrony osobistej

Dobrym przykładem urządzenia osobistego jest terminal Ascom d83. Na pierwszy rzut oka przypomina wzmocniony telefon bezprzewodowy DECT, jednak jego funkcjonalność wykracza poza łączność głosową. Jest wyposażony w przycisk alarmowy, alarm wibracyjny, czujniki wykorzystywane do lokalizacji i  wykrywania zmian położenia, Bluetooth 5.0, przyciski programowalne oraz kolorowy wyświetlacz. Wzmocniona obudowa o stopniu ochrony IP65 i możliwość dezynfekcji rozszerzają zastosowania na środowiska przemysłowe, medyczne oraz służby mundurowe.

Istotną cechą architektury jest wielotorowość wyzwalania alarmu. Podstawowym sposobem jest ręczne naciśnięcie przycisku, ale równie ważne są mechanizmy działające bez udziału użytkownika: detekcja upadku, brak ruchu przez zadany czas, minutnik bezpieczeństwa czy linka alarmowa, tak zwana zrywka. Daje to przewagę nad klasycznym przyciskiem napadowym montowanym na ścianie: przycisk stały chroni konkretne miejsce i  wymaga, by poszkodowany zdołał do niego dotrzeć, natomiast terminal osobisty chroni człowieka i pozostaje z nim podczas przemieszczania się po obiekcie.

Lokalizacja – alarm musi mieć adres

Samo przekazanie informacji, że pracownik wzywa pomocy, jest w rozległym obiekcie niewystarczające. Dyspozytor powinien możliwie szybko ustalić, gdzie dokładnie znajduje się osoba zgłaszająca alarm, a  wymagana dokładność wynika ze scenariusza i topografii obiektu. Terminal d83 obsługuje lokalizację opartą na systemie łączności bezprzewodowej DECT oraz technologii Bluetooth Low Energy; w połączeniu ze znacznikami iBeacon pozwala to budować lokalizację wewnątrz i na zewnątrz budynków, ze stopniowaniem dokładności zależnie od znaczenia strefy.

W  systemie zabezpieczenia technicznego nie chodzi przy tym o  samo śledzenie pracownika i  granicę tę warto postawić już na etapie koncepcji. Wartością nie jest ciągły zapis trasy, lecz powiązanie informacji lokalizacyjnej z konkretnym zdarzeniem alarmowym. Po wyzwoleniu alarmu centrum nadzoru otrzymuje tożsamość użytkownika, rodzaj zdarzenia, miejsce oraz przebieg interwencji ze znacznikami czasu. Takie ujęcie porządkuje również kwestie formalne, w tym dokumentację ochrony danych osobowych.

Infrastruktura IP-DECT

Podstawę komunikacji stanowi infrastruktura IP-DECT. Stacje bazowe zasilane w  technologii PoE włącza się do sieci teleinformatycznej obiektu, co obejmuje system reżimem eksploatacyjnym sieci LAN. W  przedstawionym rozwiązaniu typowe zapotrzebowanie mocy stacji wynosi około 4 W, maksymalnie 5 W, a deklarowany zasięg to około 50 m wewnątrz budynku i  300 m w  terenie otwartym. Wartości te są punktem wyjścia do obliczeń, a  nie danymi gwarantowanymi, ponieważ rzeczywisty zasięg zależy od konstrukcji obiektu, zastosowanych materiałów, zakłóceń radiowych i rozmieszczenia stacji.

Dla projektanta oznacza to konieczność potraktowania części radiowej z taką samą starannością jak każdego innego elementu systemu zabezpieczenia technicznego. Przed wdrożeniem należy zinwentaryzować obiekt, wykonać pomiary radiowe, wyznaczyć strefy wymaganej dostępności DECT oraz zidentyfikować miejsca narażone na utratę zasięgu: klatki schodowe, kondygnacje podziemne, windy i przestrzenie ekranowane. Osobno rozstrzyga się dostępność całego toru transmisyjnego, łącznie z podtrzymaniem zasilania. Alarm osobisty jest funkcją czasu rzeczywistego i dziedziczy niezawodność najsłabszego ogniwa infrastruktury.

Integracja z istniejącym systemem łączności IP

Dużą zaletą takiej architektury jest współpraca z  istniejącą infrastrukturą telekomunikacyjną. W opisywanym rozwiązaniu pokazano integrację systemu Ascom z centralą Cisco Call Manager przez łącze SIP Trunk. Pozwala to na dwukierunkową komunikację głosową pomiędzy użytkownikami obu systemów oraz wykorzystanie telefonów stacjonarnych IP jako elementu procesu alarmowego. Modernizacja w obszarze ochrony osobistej nie wymaga więc budowy odrębnego środowiska komunikacyjnego.

W praktyce alarm wyzwolony z terminala d83 może zostać przekazany do centrum ochrony, dyspozytora lub zdefiniowanej grupy użytkowników, a informacja może przyjąć postać komunikatu tekstowego, sygnału dźwiękowego, powiadomienia albo połączenia głosowego, w  tym zestawianego automatycznie.

Ofelia – serce procesu alarmowego

Kluczową rolę odgrywa warstwa programowa. Oprogramowanie Ascom Ofelia zbiera informacje z terminali mobilnych, a przy integracji na poziomie SIP Trunk również z terminali stacjonarnych IP. Najważniejsze jest to, że pojedyncze zdarzenie uruchamia wcześniej zdefiniowaną procedurę skierowaną do wybranych użytkowników lub grup. Logika reakcji zostaje odwzorowana w konfiguracji systemu, a nie wyłącznie w pamięci dyżurnego, co daje powtarzalność reakcji. Po odebraniu zdarzenia system rozstrzyga, kto zostanie powiadomiony w  pierwszej kolejności, do kogo alarm ma być eskalowany w  razie braku potwierdzenia odbioru oraz jaki zakres informacji trafia do operatora. Na ekranie dostępny jest podgląd szczegółów zdarzenia w  czasie rzeczywistym: przepływ informacji i  powiadomień, poziomy eskalacji, status wiadomości, przydzielony personel, oś czasu oraz lokalizacja. Ta sama warstwa danych pozwala rozliczyć rzeczywisty czas reakcji i  udokumentować przebieg interwencji.

Przykład: alarm ataku na funkcjonariusza

Wyobraźmy sobie sytuację w zakładzie karnym. Funkcjonariusz pracuje sam na oddziale i doprowadza osadzonego do celi. Dochodzi do ataku. W modelu tradycyjnym skuteczność reakcji zależy od tego, czy zaatakowany zdoła dotrzeć do stałego przycisku alarmowego albo nawiązać łączność z oficerem dyżurnym, a więc od zachowania sprawności i swobody ruchu. 

W  systemie alarmu osobistego funkcjonariusz korzysta z  urządzenia, które ma przy sobie: przycisku lub linki alarmowej, a  przy unieruchomieniu alarm zostaje wyzwolony automatycznie przez detekcję upadku lub brak ruchu. Zgłoszenie trafia do oprogramowania, zostaje uzupełnione o tożsamość użytkownika i lokalizację, a następnie przekazane do centrum ochrony i zespołów reagowania. Operator otrzymuje obraz zdarzenia, a  wyznaczeni funkcjonariusze równocześnie rozpoczynają interwencję. Taki właśnie scenariusz przedstawiono w materiale projektowym: od ataku, przez uruchomienie alarmu osobistego, aż po reakcję zespołu reagowania.

Podobne scenariusze można opracować dla pracownika technicznego działającego w pojedynkę, ochroniarza na obchodzie, personelu medycznego czy operatora hali produkcyjnej. Zmieniają się procedury, obsada i  wymagana dokładność lokalizacji, ale zasada pozostaje ta sama: alarm powinien być osobisty, jednoznaczny, zlokalizowany i  automatycznie kierowany do osób odpowiedzialnych za niezwłoczne podjęcie reakcji.

System, procedury i człowiek

Najlepsze urządzenie nie zastąpi dobrze przygotowanej procedury. Projektując system alarmów osobistych, trzeba odpowiedzieć na pytania podstawowe: kto może uruchomić alarm, jakie rodzaje alarmów są wymagane, kto powinien je otrzymywać, jaki jest maksymalny akceptowalny czas reakcji i co ma nastąpić w przypadku braku potwierdzenia.

Równie ważne są testy odbiorowe i szkolenie użytkowników, prowadzone w  warunkach zbliżonych do rzeczywistych. Pracownik powinien rozumieć różnicę pomiędzy alarmem ręcznym i  automatycznym, wiedzieć, kiedy użyć przycisku lub zrywki, jak działa minutnik i czego spodziewać się po wyzwoleniu alarmu, a  zespół reagowania musi prawidłowo interpretować lokalizację i  status zdarzenia. Właściwie zaprojektowany system alarmów osobistych nie jest bowiem kolejną, niezależną instalacją techniczną. Jest elementem organizacji bezpieczeństwa obiektu, który spina człowieka, terminal mobilny, sieć radiową DECT, lokalizację, centrum nadzoru i procedury operacyjne.

Bezpieczeństwo zaczyna się od informacji

Nowoczesne systemy zabezpieczenia technicznego przesuwają punkt ciężkości z  samego wykrycia zagrożenia na skuteczne zarządzanie zdarzeniem, mierzone czasem reakcji i  kompletnością informacji. W  ochronie pracownika sprowadza się to do trzech danych, które muszą trafić na stanowisko dyspozytorskie niemal równocześnie: kto potrzebuje pomocy, co się wydarzyło i gdzie należy skierować reakcję.

Połączenie terminali osobistych, infrastruktury IP-DECT, lokalizacji i platformy zarządzającej dostarcza te informacje w  ciągu sekund, a  następnie prowadzi zdarzenie zgodnie z przyjętą procedurą aż do zakończenia interwencji. Sekundy są w  sytuacji realnego zagrożenia zasobem najcenniejszym i to one, a nie liczba zainstalowanych urządzeń, są miarą jakości wdrożenia.

To istotna zmiana w sposobie myślenia o alarmie: przestaje on być wyłącznie sygnałem, a staje się zdarzeniem zarządzanym od chwili jego powstania aż do zakończenia interwencji.

Tomasz Górski
RCS Engineering | www.rcse.pl